Militarne i paramilitarne siły obrony terytorialnej - geneza i charakterystyka podziału - Niedziela, Michał (Military and paramilitary territorial defence forces - origins and characteristics of their typological distinction, 2025)
Artykuł przedstawia syntetyczne ujęcie współczesnych koncepcji obrony terytorialnej w Europie, koncentrując się na ich podziale na modele militarne i paramilitarne. Punkt wyjścia stanowi powojenny rozwój struktur odpowiedzialnych za obronę terytorium państwa, który w kolejnych dekadach doprowadził do ukształtowania dwóch odmiennych podejść organizacyjnych. W pierwszym z nich siły obrony terytorialnej są integralną częścią sił zbrojnych i obejmują formacje zdolne do prowadzenia działań obronnych oraz nieregularnych na wyznaczonych, znanych sobie stałych rejonach odpowiedzialności. W drugim modelu zadania z tego zakresu realizowane są przez formacje o charakterze policyjnym lub żandarmeryjnym, dla których obrona terytorialna stanowi dodatkowy, lecz istotny obszar działania. Artykuł porządkuje te dwa podejścia, wskazując ich podstawowe cechy oraz logikę funkcjonowania, bez odnoszenia się do szczegółowych rozwiązań krajowych. Celem opracowania jest wprowadzenie klarownego podziału współczesnych form sił obrony terytorialnej, który może stanowić punkt odniesienia w dalszych badaniach nad tym zagadnieniem.
Zeszyty Naukowe Collegium Witelona, nr 54(1)/2025, s. 105-115
Keywords: model organizacyjny; obrona terytorialna; bezpieczeństwo; siły militarne; formacje paramilitarne